Na stronie używamy cookies. Korzystanie z witryny oznacza zgodę na ich wykorzystywanie. Szczegóły znajdziesz w Polityce Prywatności.
ZAMKNIJ X

Żywot człowieka poczciwego - Geneza dzieła

„Żywot człowieka poczciwego” to najbardziej znane dzieło Mikołaja Reja. Zostało wydane drukiem w 1568 roku w Krakowie jako jedna z czterech części zbioru utworów Reja noszących tytuł „Zwierciadło” (pełny tytuł: „Źwierciadło albo Kstałt, w którym każdy stan snadnie się może swym sprawam jako we źwierciedle przypatrzyć”).

Utwór reprezentuje tzw. literaturę parenetyczną, przedstawiającą pewne wzorce moralne (osobowe), mających stanowić odpowiedni przykład do naśladowania. Początki literatury parenetycznej datuje się na kilka wieków p.n.e. – twórczość greckiego pedagoga Isokratesa (ok. IV w. p.n.e.). W średniowieczu popularne były utwory ukazujące wzorcowe postacie rycerzy (patrz: „Pieśń o Rolandzie”), władców („Legendy arturiańskie”) oraz chrześcijańskich świętych (tzw. żywoty świętych np. „Legenda o św. Aleksym”). Renesans kontynuował tę tradycję, wprowadzając do literatury wzorce życia dworskiego („Dworzanin polski” Łukasza Górnickiego) i ziemiańskiego (ten został ukazany u Reja). Renesansowe wzorce literackie umieszczano w traktatach (czyli „zwierciadłach”), szczegółowo opisujących przykładny sposób zachowania konkretnego typu bezimiennego bohatera. Biografia bohatera miała charakter dydaktyczny i zawierała szereg cennych rad mających przybliżyć czytelnikowi wzór szlacheckiego czy dworskiego ideału życia.

Dzieło Mikołaja Reja to zbiór praktycznych porad prezentujących sposób stworzenia idealnej ziemiańskiej rodziny. Autor sprawia wrażenie dobrego znawcy ludzkiej psychiki (jej skłonności i ułomności), jest spostrzegawczym obserwatorem i krytykiem obyczajów (przeciwnym wszelkim nowym modom). Jawi się jako znawca nie tylko ludzkiej osobowości, ale i religii oraz praw natury. Mimo tego, jako narrator „wycofuje się” na dalszy plan. Nie chce przemawiać jako „nauczyciel”,